Dostosowanie polskiego rolnictwa do wymogów Unii

Rolnictwo jest jednym z najważniejszych sektorów gospodarki zarówno dla Unii Europejskiej, jak i dla Polski. Wspólna Polityka Rolna (WPR) należy do najstarszych polityk wspólnotowych i stanowi jeden z pierwszych czynników integracji europejskiej. Polska „wchodząc” do Unii nie może lekceważyć rodzinnego rolnictwa z powodu jego znaczenia dla gospodarki, które mierzone udziałem procentowym w dochodzie narodowym oraz procentem zatrudnionych w tym sektorze wynosi odpowiednio 6 i 27%. Trudno spodziewać się, że pod wpływem negocjacji akcesyjnych Unia będzie modyfikować zasady WPR. Oznacza to, że Polska będzie musiała wcześniej lub później przyjąć w całości panujące w Unii zasady. A są to:

• wspólny rynek produktów rolnych,

• preferencje na artykuły rolne pochodzące z krajów Unii,

• ponadnarodowy system wsparcia dochodów rolników Unii Europejskiej.

Procesy integracyjne polskiej gospodarki żywnościowej obejmują dostosowanie:

• w sferze handlowej (liberalizacja wymiany handlowej),

• instytucjonalnej (rozwój instytucji rynkowych, technicznej infrastruktury rynku),

• regulacji (wprowadzenie instrumentów WPR).

Daje się zauważyć, że wokół WPR narosło w Polsce wiele mitów. A co najgorsze to, że rolnicy mają niewielką wiedzę na temat integracji europejskiej. Ignorancja w tej dziedzinie wykorzystywana jest w rozgrywkach politycznych. Wszystkie ugrupowania są w zasadzie zgodne, że integracja z Unią jest strategicznym celem i priorytetem polskiej polityki zagranicznej. A zatem co trzeba zrobić, by dostosować polskie rolnictwo do Unii Europejskiej. Główne kierunki przemian dostosowanych do wymogów Unii związane są z koniecznością przyjęcia w ustawodawstwie wspólnoty przedstawionego w Białej Księdze oraz priorytetów określonych w Agendzie 2000 i Partnerstwa dla Członkostwa. A dotyczą one:

• ustanowienie wspólnej polityki strukturalnej i rozwoju obszarów wiejskich,

• wdrażanie i egzekwowanie wymogów weterynaryjnych i fitosanitarnych ze szczególnym uwzględnieniem ochrony granic zewnętrznych U.E.,

• modernizacji przedsiębiorstw sektora przetwórstwa rolno-spożywczego oraz laboratoriów badawczych i diagnostycznych,

• podtrzymywanie odpływu ludności ze wsi poprzez tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich,

• poprawa jakości życia w zakresie: ochrony zdrowia, bezpieczeństwa, a także poprawy warunków bytu.

Cały obszar Polski zostanie poddany na redukowanie nadmiernych zróżnicowaniu w rozwoju regionalnym. Na ten cel przeznaczy się 2/3 środków wydatkowych na Fundusze Strukturalne. Jako pierwsze objęte będą regiony, w których produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca w ostatnich trzech latach kształtował się na poziomie niższym niż 75% średniego PKB na mieszkańca U.E. Zatem Polska po uzyskaniu członkostwa będzie miała możliwość otrzymania z Funduszy Strukturalnych pomocy w wysokości 2-4% PKB naszego kraju. Ale mm to nastąpi muszą w polskim rolnictwie nastąpić następujące przemiany:

• przebudowa struktury zatrudnienia przez tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich, w nierolniczych działach gospodarki (np. usługi, agroturystyka),

• koniecznością wzrostu produktywności gospodarstw zdecydowanych na kontynuowanie działalności rolniczej poprzez koncentrację produkcji, integrację pionową i poziomą ukierunkowaną na tworzenie powiązań z bazą przetwórczą, rynkiem hurtowym oraz tworzeniem zrzeszeń producentów i grup marketingowych,

• podniesienie poziomu kwalifikacji zawodu ludności wiejskiej oraz tworzenie możliwości reedukacji umożliwiającej podjęcie pracy w innych zawodach, niezwiązanych bezpośrednio z produkcją rolną.

Kolejnym ważnym problemem stojącym przed polskim rolnictwem jest zdrowie i życie ludzi, zwierząt i roślin. Zagadnienie to związane jest z dostosowaniem ustawodawstwa w zakresie ochrony roślin przed agrofragami (szkodliwymi chwastami, i chorobami). Polska w 1995 roku ratyfikowała Międzynarodową Konferencję Ochrony Roślin i został ten dokument zatwierdzony przez FAO w listopadzie 1995 roku. Wykazy organizmów, których przywóz jest zabroniony do Polski, są wspólne z wykazami obowiązującymi z U.E. Dalszego dostosowania w tym zakresie wymaga:

• tworzenie i funkcjonowanie obszarów wolnych od organizmów szkodliwych,

• wydawanie paszportów roślinnych,

• urzędowa rejestracja producentów i hurtowników towarów roślinnych jako narzędzia produkcji i rynków.

Istotnym warunkiem jest dostosowanie przepisów weterynaryjnych, bo bez nich nie będzie możliwa wymiana handlowa w zakresie przepływu zwierząt i towarów pochodzenia zwierzęcego. A z tym wiąże się:

• dostosowanie prawa weterynaryjnego i administracyjnego,

• kontrole graniczne,

• identyfikowanie i rejestracja zwierząt,

• laboratoria diagnostyczne (akredytacja),

• zwalczanie chorób zakaźnych (plan gotowość).

Ponadto, wdrażanie wspólnej polityki rolnej wymaga wprowadzenia takich mechanizmów, które jeszcze w Polsce nic funkcjonują, a dotyczą one wprowadzenia:

• kwot mlecznych,

• opłat kompensacyjnych,

• premii w sektorze żywca,

• odłogowania gruntów,

• subwencji eksportowej,

• realizacji programów związanych z ochroną środowiska, zalesianiem gruntów.

Reasumując, należy podkreślić, iż polskie rolnictwo musi ulec radykalnej restrukturyzacji i modernizacji, aby sprostać konkurencji ze strony rolnictwa Unii Europejskiej po wstąpieniu Polski do wspólnoty. Poza dostosowaniem polskiego prawa do ustawodawstwa U.E., działanie powinno być skierowane na wzmocnienie gospodarstw towarowych, produkujących głównie na rynek. Ponadto wdrożenie koncepcji wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich mających na celu tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich i to szczególnie dla osób, które zaprzestają produkcji rolnej.

Z pewnością słabe i nieefektywne gospodarstwa, nie będące mogły sprostać konkurencji, będą generowały rzesze bezrobotnych na terenach wiejskich. Powstanie problem natury społecznej. Dlatego szansą dla małych gospodarstw będzie integracja pozioma polegająca na tworzeniu zrzeszeń i grup marketingowych. Ponadto wdrożenie określonego kierunku produkcji, a przez to będzie można dysponować jednolitą partią towaru. Wzmocni to pozycję przetargową gospodarstw i pozwoli im konkurować na rynku. Pozostali będą szukać alternatywnych źródeł dochodu przez rozwój szeroko rozumianej strefy usług, przetwórstwa rolno-spożywczego, przedsiębiorczości, agroturystyki.

Aby nastąpił rozwój polskiej przedsiębiorczości czy agroturystyki musi nastąpić rozbudowa i modernizacja sieci dróg, wodociągów, kanalizacji, oczyszczalni i gazyfikacji. Pozwoli to w przyszłości na absorpcję części zasobów ludzkich w pracach związanych z modernizacją infrastruktury. Pozostała grupa musi być objęta osłoną socjalną. A może być to stworzenie programu umożliwiającego odchodzenie starszych rolników na wcześniejsze emerytury. Szansą też może być dla polskiego rolnictwa wdrożenie programów Unii Europejskiej związanych z ochroną środowiska naturalnego. A jednym z nich jest realizacja programu zalesiania gruntów o niskiej klasie bonitacyjnej. Umożliwi to polskim rolnikom uzyskanie dochodów z nierolniczej działalności, aczkolwiek związanej z ochroną krajobrazu i dziedzictwa kulturalnego wsi. Zatem wejście Polski do Unii z pewnością rozwiąże problemy współczesnego, polskiego rolnictwa.

Polska wieś cierpi na przeludnienie, a zatrudnienie wynosi 26 osób/l00 ha. Jest to trzykrotnie więcej niż w krajach Unii Europejskiej. Można by wyliczyć wiele bolączek polskiego rolnictwa. Myślę, że korzystna sytuacja to fakt, że polscy rolnicy, w porównaniu do ich kolegów z Unii, są stosunkowo młodzi i to oznaczą, że będą zdolni do adaptacji do nowych warunków. A przede wszystkim nie będą opuszczać wsi, kraju. Koszty związane z przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w odniesieniu do sektora rolnego wydaje się być dziś bardzo pomocne, ale integracja przyniesie wiele pozytywnych skutków.

Myślę, że jest to jedyna szansa na uporanie się z zacofaniem polskiego rolnictwa z powodu bardzo ograniczonych środków własnych, które można na rozwój tej sfery gospodarki przeznaczyć. Wielu jednak zagranicznych specjalistów (Gwerrieri, Mastropasqua) sądzi, że cały polski sektor rolny będzie skutecznie konkurować na rynkach Unii. Twierdzenie to okaże się z pewnością prawdziwe, jeśli okres stowarzyszenia oraz ewentualnie okresy przejściowe po wejściu do Unii zostaną prawidłowo wykorzystane, a w szczególności specjalność produktów, a najwłaściwsze to:

• Dyrektywa 79/l 17/EEC zakazująca umieszczaniu na rynku produktów zawierających aktywne substancje, jak DDT, aldrin, dildrin,

• Dyrektywa 91/414/EEC dotycząca bezpiecznego wykorzystania środków ochrony roślin,

• Pięć dyrektyw określających maksymalny poziom pozostałości w produktach spożywczych (74/63/EEC, 76/895/EEC, 86/362/EEC, 86/363/EEC, 90/642/EEC),

• System ocen oddziaływania na środowisko, Dyrektywa 85/337, obejmuje szereg zagadnień dotyczących rolnictwa w aneksie II: projekty scalania gruntów, procesy intensyfikacji rolnictwa, gospodarka wodna w rolnictwie, zalesianie, farmy drobiarskie, wychów łososi, osuszanie gruntów podmokłych. Przewiduje się w UE rozszerzenie listy działań w rolnictwie polegających procedurze OOŚ,

• Dyrektywa IPPC przewiduje zintegrowany system kontroli i prewencji zanieczyszczeń, obejmując takie instalacje rolnicze, jak duże fermy, trzody chlewnej i drobiu,

• Dyrektywa o ochronie wód gruntowych i programowych ochrony wód podziemnych (80/68/EEC),

• Dyrektywa azotanowa, 91/676/EEC, ukierunkowana jest na redukcję azotanów pochodzących ze źródeł rolniczych. Kraje są zobowiązane do wyznaczenia stref wrażliwych (wody powierzchniowe lub gruntowe, zawierają lub mogą zawierać więcej niż 50 mg/l nitratów, naturalne akweny wrażliwe na eutrofizację) i wprowadza tam „zasad dobrej praktyki rolniczej”,

• Dyrektywy 90/219/EEC i 90/220/EEC tworzą system kontroli nad badaniami wprowadzanych na rynek produktów rolniczych zawierających GMO.

W Polsce podejmuje się szereg prac, w celu adaptacji do tych przepisów. Najnowszym przykładem są prace nad ustawą o nawożeniu, która ma być w pełni zgodna z wymogami Unii Europejskiej. Chcemy, by w ustawie tej znalazła się delegacja do wydania rozporządzenia, które szczegółowo określi dopuszczalny poziom zanieczyszczeń w nawozach sztucznych i surowych wykorzystywanych do ich produkcji. W przeszłości bowiem często zdarzało się, że nawozy (szczególnie fosfotyty oraz nawozy wapniowo-magnezowe) zawierały wiele szkodliwych domieszek. Trwają też prace nad regulacjami dotyczącymi genetycznie modyfikowanych organizmów, nowym prawem wodnym i przepisami o ocenach oddziaływania na środowisko, które będą w pełni zgodnie z wymogami Unii. 

BIBIOGRAFIA

1. Dąbrowski J., Guba W. - „Wspólnoty Europejskie” nr 3 (67) marzec 1997 r.

2. Piskorz W. - „Unia Europejska i jej polityka rolna. Problemy polskiego rolnictwa” FAPA, marzec 1995 r.

3. Piskorz W., Pielawa J. — „Scenariusze integracji polskiego rolnictwa z Unią Europejską” FAPA Warszawa październik 1995 r.

4. Rowiński J. - „Wspólnoty Europejskie” nr 6 (70) czerwiec 1997 r.

5. Rowiński J. - „Szanse o zagrożenia polskiej gospodarki żywnościowej po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej” Serwis Informacji Rolniczych marzec 1998 r. 

        Autor: mgr Aleksandra Ptasznik

Do góry